Terug naar overzicht

De Collectie van FOPEM

Hier vind je pedagogisch-didactische instrumenten die de pedagogische begeleidingsdienst van FOPEM ontwikkelde in samenwerking met scholen. Ze zijn gericht op methodeonderwijs en op de leervragen van de scholen. Om het product te downloaden klik je op het wolkje steeds linksboven in elk kader.

W.O.-waaier

Alle eindtermen en ontwikkelingsdoelen voor W.O. in één oogopslag, en dat in een handig formaat!

Een ideaal instrument om tijdens je klaswerking te gebruiken: je vaste werking en klasinrichting verrijken, ervaringen van kinderen verdiepen of nagaan wat precies gekend moet zijn. Het kan allemaal met deze W.O.-waaier! Samen met leraren van het 4e, 5e en 6e leerjaar werd de W.O.-waaier ontwikkeld op een vorming Graad in de kijker.

Je kan de W.O.-waaier ook fysiek bestellen op de cahierwebsite.

Zoeken in boeken

In onze scholen stimuleren we dat leerlingen zelfstandig informatie opzoeken en verwerken. Maar wat is een goed boek? Hoe verwerken we teksten? Waar en wanneer werken kinderen met digitale informatie? Wat zijn passende portaalsites? En wat is de rol van de leraar in dit complexe proces? Dit boekje verzamelt enkele ideeën en antwoorden die we sprokkelden in onze scholen tijdens een starterscursus en regioco.

Je kan Zoeken in boeken ook fysiek bestellen op de cahierwebsite.

Naslagwerk ervaringscyclus

De ervaringscyclus vormt voor onze scholen de start van wereldoriënterend onderwijs. Het is een theoretisch model dat zich niet altijd gemakkelijk laat vertalen naar de praktijk. Dit naslagwerk geeft meer duiding bij de theorie en verzamelt didactische tips en mindmaps die daar bij aansluiten. Dit naslagwerk werd ontwikkeld voor de vorming Graad in de kijker 4e, 5e en 6e leerjaar.

Je kan dit naslagwerk ook fysiek bestellen op de cahierwebsite.

Invulfiche cultuurbeschouwing

Cultuurbeschouwing aanbrengen kan op veel manieren gebeuren: impliciet bij de inrichting van je klas met foto's en poëzie of net heel expliciet door dieper in te gaan op grote of net heel kleine vragen van kinderen. Het is een manier van kijken (van beschouwen) die je, als leraar en als kind, vaak moet inoefenen. Met deze invulfiche kan je bewust en gestructureerd tijd maken voor cultuurbeschouwing in de klas en leer je samen met de leerlingen het beschouwen van cultuur onder de knie te krijgen. Je gebruikt de fiche als aanvulling op het cahier cultuurbeschouwing. De invulfiche werd ontwikkeld op een regioco.

Je kan deze invulfiche ook downloaden in Word-formaat op de cahierwebsite.

Pedagogie van het worden: reflectie-instrument om te gebruiken bij het evalueren en rapporteren

Evalueren en rapporteren: hoe doe je het en hoe doe je het goed?  Dat is de vraag van één miljoen waar veel scholen mee bezig zijn. Er bestaat natuurlijk geen juist antwoord. Belangrijk is dat je als (kern)team kritisch en alert blijft en geregeld jullie praktijk onderzoekt. Dat kan met dit reflectie-instrument dat de sprekende naam De pedagogie van het worden kreeg. Dit instrument werd ontwikkeld in een onderzoeksgroep met coördinatoren en in samenwerking met onderzoekers van het Impetusproject (UGent) die werken rond de zelfdeterminatietheorie.

Je kan dit reflectie-instrument ook downloaden in Word-formaat.

Teamleden kunnen handig via een online formulier de reflectievragen invullen. Via deze link vind je een sjabloon van een Microsoft Forms en van een Google Forms.

Je kan de resultaten daarna verwerken in grafieken met behulp van dit Excel-bestand.

Check zeker ook dit filmpje over hoe je zinvol evalueren en registeren kan waar maken in een FOPEM-school.

Kwaliteit van een kernteam

Als organisatie gaan en staan we voor woorden zoals participatief en samen school maken. Maar hoe maak je dit waar in de realiteit? Als begeleidingsdienst kozen we voor een duidelijke invulling: gedeeld leiderschap

Een kenmerk van zo'n gedeelde leiderschapscultuur is dat er werkgroepen of kernteams zijn met een duidelijk mandaat: een kernteam cahier W.O. in het team, de tandem zorgco-co-zorgleerkracht, de werkgroep personeel vanuit het bestuur. We ontwikkelden een leidraad die de kwaliteit van die samenwerking garandeert.

Kijkbril gedeeld leiderschap

Samen school maken, daar gaan we voor! Maar hoe doe je dit precies? We zetten in op vorming rond gedeeld leiderschap.

 

Gedeeld leiderschap biedt een antwoord op de straffe resultaten van het SONO-onderzoek naar stress en welbevinden bij schoolleiders. Tegelijk werd in verschillende onderzoeken ook bewezen dat je in een cultuur van gedeeld leiderschap veel meer kans hebt om je doelen te bereiken en je gedeelde droom waar te maken; kwalitatief onderwijs voor elk kind dus.

In samenwerking met Koen Marichal van Stalla ontwikkelden we de Kijkbril gedeeld leiderschap (naar aanleiding van het OKO-project 'Schoolbestuur, schoolleiding en schoolteam creëren een cultuur van gedeeld leiderschap'). Die kan je hier in onze Collectie bekijken.

Op zoek naar meer vorming hierrond? Neem een kijkje in ons nascholingsaanbod! We werken rond gedeeld leiderschap met coördinatoren tijdens de leergemeenschap voor coördinatoren, met besturen tijdens de vormingsavond voor schoolbesturen en met begeleiders tijdens de vorming zorgcoördinatoren, vorming cahiercoach en vorming taalcoach.

Invulmatrix Zo werkt inspraak in onze school

Wat is de rolverdeling tussen coördinator en bestuur? In welke mate heeft een bestuur inspraak over pedagogische items? Hoeveel initiatief mag je verwachten van ouders? En misschien wel de moeilijkste vraag: hoe ga je in gesprek over dit soort thema's en kom je tot een kader waar iedereen zich in kan vinden?

Het zijn cruciale zaken die heel wat FOPEM-scholen bezig houdt. Met deze invulmatrix willen we jullie graag ondersteunen in dit proces. Samen met kinderen, ouders, teamleden, bestuurders, ondersteunend personeel en werkgroepleden vullen jullie de mate van inspraak in voor een hele resem aan thema's. Alles wordt verzameld in een handige Excel-matrix. Zo krijg je een overzichtelijk en betrouwbaar inzicht. Het helpt gesprekken efficiënt en doelgericht verlopen.

Voor ondersteuning bij het invullen, kan je steeds ondersteuning krijgen van kerncollega Jürgen Loones (jurgen.loones@fopem.be)

Werkvormen voor groepsleren: steekkaarten

In onze vormingen denken we goed na over de werkvormen die we gebruiken. Ons doel is steeds om de deelnemers als groep te doen leren. Een beetje zoals een lesvoorbereiding in de klas gebruikt ook de pedagogische begeleiding steekkaarten met interactieve werkvormen. Eerlijk is eerlijk: die werkvormen hebben we niet zelf verzonnen. We sprokkelden ze doorheen de jaren en leren nog elke dag nieuwe methodieken kennen.

Deze steekkaarten kan je als coördinator bij je team gebruiken, als zorgco in een gesprek met ouders en ondersteuner, als voorzitter met je bestuur of oudergroep, als begeleider met je klas, als... Ze zijn breed inzetbaar en werken in verschillende settings. 

Onepager voelsprieten

We willen als FOPEM-scholen dat leerstof beklijft: leerlingen voelen wat ze leren in heel hun lijf! Handboeken en afgelijnde lesjes zijn voor ons niet de manier om te beklijven. Ervaringsgericht werken is dat wel! Door ervaringsgericht aan de slag te gaan, speel je namelijk in op de betrokkenheid van de leerlingen. Hierdoor stijgt hun welbevinden én hun motivatie om bij te leren; hun natuurlijke nieuwsgierigheid schiet in gang. Ervaringsgericht werken is niet eenvoudig. Je moet als begeleider sterk in je schoenen staan en weten wat je doet. Je voelsprieten - die iedere begeleider in zich heeft - moeten daarom op scherp staan. Je wil namelijk als school kwaliteit bieden. Dat betekent dat teamleden hun voelsprieten geregeld aanscherpen én dat de school weet welke voelsprieten extra aandacht nodig hebben.

We ontwikkelden een onepager waar de vijf voelsprieten beschreven staan. Je kan ook een filmpje bekijken met meer uitleg bij de voelsprieten (rode YouTube knop rechtsboven). Tenslotte - en dit is misschien het leukste aan de onepager - kan je door op de afbeeldingen te klikken tips, bronnen en voorbeelden ontdekken om elke voelspriet aan te scherpen. 

Kijkwijzer 'Kwaliteitsvol projectwerk'

Projectwerk is de werkvorm/techniek/methodiek bij uitstek om met wereldoriëntatie aan de slag te gaan. Tijdens een vorming rond die techniek bekeken we met de deelnemers een kijkwijzer met reflectievragen. Die helpt jou als begeleider je project versterken. De kijkwijzer is een verzameling van relevant bronmateriaal en sprekende praktijkvoorbeelden uit onze eigen FOPEM-scholen. De kijkwijzer is vooral bedoeld als inspiratie, niet als checklist.

Cahier zelfregulerend leren

Het cahier zelfregulerend leren ondersteunt zorgco's, zorgleerkrachten en klasleerkrachten om gericht naar hun praktijk en didactiek te kijken. Zelfregulerend leren betekent dat leerlingen hun leerproces zelf in handen nemen. Ze denken na over hoe ze leren en wat er in hun hoofd en lijf gebeurt. Tijdens het proces heeft de begeleider aandacht voor motivatie en initiatief.

Je vindt via de knop zo'n ingevuld cahier. Het kan inspirerend zijn om op dezelfde systematische manier eens in de diepte naar je praktijk te kijken: laat het invullen door een observator of vul het zelf in, bespreek het op een zorg- of teamoverleg,... Heel wat mogelijkheden om je praktijk te onderzoeken en zo te groeien!

Hier vind je nog een voorbeeld van zo'n ingevuld cahier.

Kijkwijzer kwaliteitszorg

Kwaliteitszorg voelt soms als een grote wolk die we moeilijk kunnen pakken. Het lijkt soms alsof onderwijskwaliteit en het ROK-kader op de schouders van de coördinator terecht komen. Dat is jammer want kwaliteitsvol onderwijs realiseren is een verantwoordelijkheid van de ganse school.

De coördinatoren werkten in een onderzoeksgroep een laagdrempelig en gebruiksvriendelijk instrument uit zodat leerkrachten, ouders, bestuursleden bij het uitwerken van een idee planmatig te werk kunnen gaan. Speelplaats vergroenen? Neem er de kijkwijzer kwaliteitszorg bij! Nieuwe rekenmethode kiezen? Neem er de kijkwijzer kwaliteitszorg bij! 

Reflectievragen ouderbetrokkenheid

We vinden ouderbetrokkenheid en ouderparticipatie ongelofelijk belangrijk en waardevol in onze scholen. Er zijn heel wat mogelijkheden om dit te realiseren. Enkele coördinatoren werkten in hun onderzoeksgroep reflectievragen rond ouderbetrokkenheid uit. Aangevuld met enkele praktijkvoorbeelden vormt dit zo een inspirerende waaier.

Functioneren en evalueren: wat doet ertoe?

Functioneringsgesprekken maken een belangrijk deel uit van het personeelsbeleid. Het functioneringsgesprek is meer dan een moment, het is een cyclisch proces. Enkele coördinatoren werkten tijdens hun onderzoeksgroep zo'n cyclisch model uit. Het model begeleidt en helpt je bij het doorlopen van de verschillende stappen. Al deze facetten zijn belangrijk en zorgen voor een kwaliteitsvol proces.

Dit model is nog niet af: we werken aan een Thinglink waarbij je zal kunnen doorklikken naar bronmateriaal en inspiratie bij de verschillende facetten. Wordt vervolgd!

Functioneren en evalueren: reflectievragen voor de coördinator

Het functioneringsgesprek is meer dan een moment, het is een cyclisch proces. Enkele coördinatoren werkten tijdens hun onderzoeksgroep zo'n cyclisch model uit (zie hierboven). Dit model is nog niet af: we werken aan een Thinglink waarbij je zal kunnen doorklikken naar bronmateriaal en inspiratie bij de verschillende facetten. Eén van die doorklikbronnen willen we jullie niet onthouden. Het zijn enkele reflectievragen voor een coördinator die hij of zij voor, tijdens en na het gesprek kan inzetten.

 

Terug naar overzicht